Views sought to assess demand for Gaelic Language and Cultural Centre in Inverness

Alba Heritage Trust, a local Inverness based charity, is seeking opinions from the local community and interested individuals and groups from other localities, to assess whether there is a demand to establish a Gaelic Language and Cultural Centre in Inverness.  A local heritage building on the riverside, currently on the market, is being considered as a potential location for such a centre.

Impact Hub Inverness has been commissioned to research the level of demand for such a centre in the heart of Inverness.  The first stage in the process of gathering community opinion is an open survey which has gone live today at www.surveymonkey.co.uk/r/JW8JXXT

In addition, local agencies and community groups involved in Gaelic language development activities will also be interviewed to seek their respective opinions and support. Desk based research will complete the study by the end of July 2018.

The idea of the cultural centre is not new and has been discussed over the years by many groups and individuals, but no targeted research has taken place until now. Some suggestions for what could potentially be available in the centre include a café, book/gift shop, performance space, workshop and exhibition space, Gaelic language classes and an informal social meeting place for Gaelic speakers, learners and individuals interested in the Gaelic heritage of the Highlands and Islands.

Alasdair Forbes from Alba Heritage Trust, explained more: “There are many Gaelic activities and groups that meet locally from parent groups and language classes to talks and events, and we feel a venue of this kind would complement and support all that exists in the area. We also know from the most recent Visit Scotland survey of tourists that 55% of people visiting the Highlands do so because they are interested in the history and culture of the Highlands and Islands.  Successful language and cultural centres exist in places such as Belfast, Derry, Cardiff and Merthyr Tydfil and we feel that a Gaelic Language and Cultural Centre in Inverness, the capital city of the Highlands and Islands, would bring added value, complement existing resources and services, and provide a focus for Gaelic development activity within the area.”

This survey work is supported by Bòrd na Gàidhlig and The Architectural Heritage Fund. You can access the survey online at the web address given above or if you would like a hard copy please contact Mary Riddoch at Impact Hub Inverness on 01463 715533 or by email: mary.riddoch@impacthub.net The survey is also available in Gaelic. Copies will be made available at the local mod at Eden Court Theatre this Friday 15 June.

Goireas ùr didseatach Gàidhlig air fhoillseachadh airson Young Scot

Airson Bliadhna na h-Òigridh 2018 a chomharrachadh tha Bòrd na Gàidhlig agus Young Scot air co-bhanntachd ro-innleachdail a stèidheachadh airson goireas ùr Gàidhlig a leasachadh a bhios air www.young.scot. Thèid taic cuideachd a chur ris a’ cho-bhanntachd le MG ALBA.

Le taic bho Bhòrd na Gàidhlig thèid Gàidheal òg fhastadh le Young Scot a bhios a’ dèanamh cinnteach gu bheil fios aig Gàidheil òga air feadh Alba mu na cothroman agus na buannachdan a tha rim faighinn co-cheangailte ris a’ Ghàidhlig, an cultar agus an dualchas.

Tron a’ phròiseact a chaidh fhoillseachadh air Diluain 30 Giblean aig oifisean Young Scot ann an Dùn Èideann, thèid goireas ùr-ghnàthach didseatach a chruthachadh le fios mionaideach agus cothroman co-cheangailte ri duaisean agus còraichean airson daoine òga le Gàidhlig agus gun Ghàidhlig, cothroman a bhios aca nuair a bhios iad a’ cleachdadh Cairt Nàiseanta Airidheachd Young Scot.

Tha am pròiseact ùr seo a’ tighinn às dèidh foillseachadh a’ Phlana Cànain Nàiseanta Ghàidhlig 2018 – 2023 far a bheil e na phrìomh amas gum bi barrachd dhaoine a’ cleachdadh Gàidhlig nas trice agus ann am barrachd shuidheachaidhean. ’S e bhith a’ brosnachadh, ag ionnsachadh agus a’ cleachdadh na Gàidhlig trì de na prìomh dhòighean sam bithear a’ cur ris an amas seo.

Cruthaichidh an goireas ùr barrachd chothroman don òigridh Gàidhlig ionnsachadh agus a chleachdadh agus pàirt a ghabhail ann an cur-seachadan cultarail Gàidhlig. Cuideachd thèid barrachd eòlais agus tuigse mun obair agus na seirbheisean aig Young Scot a thogail am measg coimhearsnachd na Gàidhlig.

Thuirt Shona NicIllinnein, Ceannard Bòrd na Gàidhlig: “Tha an òigridh deatamach airson fàs na Gàidhlig agus bha sinn gu math toilichte nuair a ghabh Calum Fearghasdan, Gàidheal òg a tha na bhall air Bòrd MG ALBA, ùidh anns a’ phròiseact airson goireasan Young Scot a chruthachadh sa Ghàidhlig. Le barrachd dhaoine an sàs ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig feumaidh sinn dèanamh cinnteach gu bheil cothroman ann do dhaoine òga aig aois na sgoile agus nas sine, goireasan tarraingeach, tlachdmhor, feumail a chleachdadh.”

Thuirt Louise NicDhòmhnaill, Àrd-oifigear Young Scot: “Tha e sgoinneil gum bi an goireas sònraichte seo againn airson daoine òga a tha a’ bruidhinn na Gàidhlig agus airson daoine a tha airson barrachd rannsachaidh a dhèanamh air agus barrachd ionnsachadh mu chultar agus dualchas na Gàidhlig agus cuidichidh an goireas seo sinn gus faighinn gu barrachd den òigridh air feadh Alba. Tha e a’ toirt toileachas mòr dhuinne aig Young Scot gum b’ urrainn dhuinn pàirt a ghabhail ann a bhith a’ toirt taic don Ghàidhlig agus gum faigh sinn cothrom a’ Ghàidhlig a bhrosnachadh am measg òigridh na h-Alba agus gun dèan sinn cinnteach gu bheil na seirbhisean againn, a tha de chaochladh seòrsa, freagarrach agus inntinneach airson a h-uile duine.”

Tha Young Scot a-nis a’ sireadh Oifigear Leasachaidh na Gàidhlig a bhios a’ stiùireadh a’ phròiseict.

Thèid sanasachd a dhèanamh air an obair agus fosglaidh iarrtasan air a son air Diluain 30 Giblean airson 4 seachdainean.

Bòrd na Gàidhlig a’ cur fàilte air taic bho Phàrlamaid na h‐Alba airson na Gàidhlig

Tha Bòrd na Gàidhlig, a’ phrìomh bhuidheann ann an Alba air a bheil dleastanas gus leasachaidhean Gàidhlig a chur air adhart, a’ cur fàilte mhòr air an taic thar-phartaidh ann am Pàrlamaid na h‐Alba a chaidh a nochdadh aig deasbad sa Phàrlamaid an‐diugh (24 Giblean).

Tha am Bòrd cuideachd a’ cur fàilte air an naidheachd a chaidh fhoillseachadh sa Phàrlamaid an‐diugh le John Swinney BPA, Leas Phrìomh Mhinistear na h‐Alba, gu bheil an treas sgoil Ghàidhlig ann an Glaschu a’ faighinn taic luach £1.9m agus gu bheil Faclair na Gàidhlig air £2.5m fhaighinn.

Chaidh an taic fhoillseachadh le deasbad a’ dol air adhart sa Phàrlamaid air a’ Phlana Cànain Nàiseanta Ghàidhlig 2018‐2023 a chaidh a chur air bhog sa Mhàrt. ’S e prìomh amas a’ Phlana gum bi barrachd dhaoine a’ cleachdadh na Gàidhlig nas trice agus ann am barrachd shuidheachaidhean.

Thuirt Ailean Dòmhnallach, Cathraiche Bòrd na Gàidhlig: “Tha e math na partaidhean poilitigeach air fad fhaicinn a’ gabhail pàirt ann an deasbad air a’ Ghàidhlig sa Phàrlamaid. Tha seo a’ leantainn air na chaidh a ràdh mun Ghàidhlig agus a chualas ann an cànain na Gàidhlig aig deasbad UNESCO a chaidh a chumail sa Phàrlamaid sa Mhàrt. Tha seo a’ cur ris an iomairt airson Gàidhlig àbhaisteachadh ann an Alba.”

A’ bruidhinn mun sgoil Ghàidhlig ùir ann an Glaschu, thuirt Mgr Dòmhnallach: “Tha e a’ toirt toileachas mòr dhuinn an naidheachd a chluinntinn mun treas sgoil Ghàidhlig ann an Glaschu. Tha seo agus an sgoil ùr ann am Port Rìgh a tha dìreach air ùr fhosgladh a’ comharrachadh strì a tha pàrantan air a bhith a’ dèanamh fad bhliadhnaichean agus iad a’ faicinn nam buannachdan a th’ ann leis a’ chlann aca a bhith dà‐chànanach. Tha sinn a’ cur meal‐a‐naidheachd orra agus air Comhairle Baile Ghlaschu airson na tha iad a’ dèanamh airson leasachadh na Gàidhlig sa bhaile.”

Dh’fhoillsich Riaghaltas na h‐Alba taic cuideachd airson Faclair na Gàidhlig agus bha Bòrd na Gàidhlig toilichte seo a chluinntinn. A’ bruidhinn air seo, thuirt Ailean Dòmhnallach: “’S e pròiseact gu math cudromach airson na Gàidhlig mar chànain a tha ann am Faclair na Gàidhlig a bheir stòras mòr prìseil gu bith agus rud a bhios gu math feumail ann a bhith a’ cuideachadh dhaoine a’ chànain a leasachadh agus ionnsachadh.”

Tha dùil ann gun tèid sgoil ùr Ghlaschu, a bhios stèidhichte ann an sgìre Cartvale air taobh a deas a’ bhaile, fhosgladh ann an 2019 leis a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail cuideachd gu bhith ann an Glaschu an ath bhliadhna.

Am Plana Cànain Nàiseanta Gàidhlig airson 2018-2023 air fhoillseachadh

Chaidh am Plana Cànain Nàiseanta Gàidhlig ùr fhoillseachadh aig Pàrlamaid na h-Alba an-diugh (Diciadain 28 Màrt), Plana a tha a’ sealltainn mar a thèid fàs a thoirt air a’ Ghàidhlig aig ìre nas luaithe ann an Alba.

’S e prìomh amas a’ Phlana, gun tèid Gàidhlig a chleachdadh nas trice, le barrachd dhaoine agus ann am barrachd shuidheachaidhean. Tha na prìomh theachdaireachdan, amasan, raointean leasachaidh agus geallaidhean ùra a chithear sa Phlana uile a’ toirt taic don àrd-amas seo gum bi Gàidhlig air a cleachdadh barrachd. Am measg prìomh theachdaireachdan is amasan a’ Phlana tha:

  • Gum buin a’ Ghàidhlig do dh’Alba air fad
  • A’ cur deagh ìomhaigh air adhart airson na Gàidhlig
  • A’ toirt fàs air ionnsachadh na Gàidhlig; agus
  • A’ toirt fàs air cleachdadh na Gàidhlig

Thuirt Iain Swinney, an Leas Phrìomh Mhinistear agus Rùnaire a’ Chaibineit airson Foghlam is Sgilean, agus e a’ cur fàilte air a’ Phlana: “Tha e a’ toirt toileachas mòr dhomh am Plana Cànain Nàiseanta Gàidhlig ùr seo fhoillseachadh a tha a’ sealltainn mar a tha a’ Ghàidhlig a’ cur ri iomadh pàirt de bheatha muinntir na h-Alba ann an dòighean sònraichte agus cudromach. Tha e riatanach gum bi prìomh amasan aontaichte againn a tha soilleir agus gun cùm sinn oirnn ag obair còmhla gus àrdachadh a thoirt air an àireamh dhaoine a tha a’ bruidhinn, ag ionnsachadh agus a’ cleachdadh a’ chànain. Bu mhath leam moladh a dhèanamh air an obair a rinn Bòrd na Gàidhlig le bhith ag ullachadh a’ Phlana seo agus tha mi a’ coimhead air adhart, thairis air an ath chòig bliadhna, ri bhith a’ faicinn mar a thèid na cothroman a ghabhail a tha air an comharrachadh sa Phlana airson co-obrachaidh, airson adhartas a dhèanamh agus airson iomairtean lèirsinneach a chur an sàs.”

Ann a bhith ullachadh a’ Phlana còig-bliadhna seo, chaidh beachdan a shireadh bho dhaoine, coimhearsnachdan, buidhnean Gàidhlig, buidhnean saor-thoileach, agus ùghdarrasan poblach mar phàirt de cho-chomhairleachadh farsaing a chaidh a chumail. Seo an treas Plana Nàiseanta aig Bòrd na Gàidhlig – a’ bhuidheann phoblach ris a bheil e an urra a’ Ghàidhlig a chur air adhart agus piseach a thoirt air cor a’ chànain ann an Alba.

Thuirt Cathraiche Bhòrd na Gàidhlig, Ailean Dòmhnallach: “Leis a’ Phlana Cànain Nàiseanta Ghàidhlig airson 2018-2023 thathar ag amas air Gàidhlig a thoirt air adhart air feadh Alba. Tha e gu math freagarrach, agus sinn a’ comharrachadh Bliadhna na h-Òigridh an-dràsta, gu bheil tòrr de na prìomh amasan is geallaidhean ag amas air àrdachadh a thoirt air an àireamh de dhaoine òga a tha ag ionnsachadh is a’ cleachdadh na Gàidhlig.”

“Bidh Bòrd na Gàidhlig, le taic bho Riaghaltas na h-Alba agus bho luchd-poilitigs bho gach pàrtaidh, ag obair còmhla ri luchd-compàirt is coimhearsnachdan air an dùthaich agus sna bailtean gus an cànan a chur air adhart air feadh Alba. Thèid gach cothrom a ghabhail far an urrainn don Ghàidhlig cur ri fàs ann an eaconamaidh na h-Alba tro ghnothachas, foghlam, foillseachadh, na h-ealain, litreachas, dràma, na meadhanan agus ceòl. Nì sin cinnteach gun tig a’ Ghàidhlig am feabhas sna bliadhnaichean a tha romhainn.”

Am measg nam prìomh raointean leasachaidh a bhios ann thairis air an ath chòig bliadhna tha:

  • Iomairtean a bhios a’ brosnachadh dhaoine òga gu bhith a’ cleachdadh na Gàidhlig
  • Bidh a’ Ghàidhlig a’ cur barrachd luach ri eaconamaidh na h-Alba air feadh dhiofar roinnean
  • Thèid leudachadh a thoirt air an iarrtas a th’ ann airson foghlam Gàidhlig agus air na th’ ann de chothroman air foghlam Gàidhlig
  • Thèid adhartas a dhèanamh le bhith a’ trusadh, a’ gleidheadh, a’ trèanadh agus a’
  • solarachadh luchd-obrach airson Foghlam tron Ghàidhlig
  • Gàidhlig san teaghlach
  • Thèid Planaichean Gàidhlig a dhealbh is a chur an gnìomh le buidhnean poblach; agus
  • A’ dèanamh follaiseach luach sòisealta, eaconamach is cultarach na Gàidhlig

Am measg nam buidhnean a chuir fàilte air a’ Phlana bha Comhairle nan Eilean Siar.

Thuirt Neach-gairm na Comhairle, Tormod A Dòmhnallach: “Ged a tha dùbhlain mar coinneimh ann an dàimh ri àireamh-sluagh, taigheadas agus cosnaidhean tha a’ Chomhairle air brath a ghabhail air na cothroman ùra tro sgeamaichean riaghaltais leithid Sgeama Phreantasachd far a bheil misneachd ga thoirt do dh’ òigridh nan eilean cosnadh fhaighinn fhad `s a tha iad a’ toirt a-mach ceum ann an cuspair a bhios ùiseil san àm ri teachd. Tha a’ Chomhairle cuideachd an dòchas cothrom a ghabhail air Sgeama Taigheadas Riaghaltas na h-Alba far an tèid barrachd thaighean a thogail ann an coimhearsnachdan air feadh nan eilean. Tha fàisg air trì chairteal de dh’ fhearann na h-Eileanan an Iar a-nis ann an làmhan nan coimhearsnachdan agus tha sinn air dearbhadh fhaighinn air a’ bhuaidh a th’ann dha coimhearsnachdan smachd a  bhith aca air an fhearann aca fhèin agus a’ mhisneachd a tha seo a’ togail, an dà chuid a thaobh fèin-aithne agus mar a tha coimhearsnachdan a’ greimeachadh ri cudromachd chànain is chultair nan sgìrean aca fhèin.

“Tha a’ Chomhairle a’ cur fàilte air a’ Phlana Nàiseanta ùr agus tha sinn toilichte gu bheil  Bòrd na Gàidhlig a’ cur luach air misneachd choimhearsnachdan. Tha sinne dealasach don Ghàidhlig agus a cultar agus cumaidh sinn oirnn ag obair ann an co-bhanntachd le Riaghaltas na h-Alba, Bòrd na Gàidhlig agus buidhnean is coimhearsnachdan gu h-ionadail .”

Thug Charlotte Wright, Àrd-oifigear Iomairt na Gàidhealtachd is nan Eilean, iomradh air aon de na raointean leasachaidh cudromach sa Phlana – mar as urrainn fàs ann an cleachdadh na Gàidhlig cur ri eaconamaidh na h-Alba. “A’ togail air an rannsachadh a rinn sinn ann an 2014, ‘Ar Stòras Gàidhlig’, tha sinn a’ cur ar làn-thaice ris na geallaidhean ùra seo gus leudachadh air na ceanglaichean eadar cànan is cultar agus fàs san eaconamaidh,” thuirt i.

“Tha seo gu h-àraidh cudromach do choimhearsnachdan far a bheil Gàidhlig air a bruidhinn le cuid mhath den t-sluagh agus tha sinn ag obair còmhla riutha gus cothroman a chruthachadh airson daoine a thàladh is a ghleidheadh, gu h-àraidh daoine òga. Tha a’ Ghàidhlig a’ cur ris na cothroman obrach sna gnìomhachasan cruthachail, ann am foghlam, sna roinnean turasachd is dualchais, agus ann an roinn a’ bhìdh is na dibhe.

“Tha cothroman nach beag a’ nochdadh air sàillibh mar as urrainn don chànan cur ri fàs ann an eaconamaidh na sgìre. Tha sinn ag aithneachadh mar as urrainn don Ghàidhlig cur ri sgilean dhaoine, na sgilean obrach aca agus mar as urrainn don chànan daoine a mhisneachadh gu bhith ri barrachd obrach tionnsgalach agus tha sinn a’ coimhead air adhart ri bhith a’ cur taic ri adhartachadh na Gàidhlig ann an Alba.”

Thuirt an Comhairliche Fergal Dalton, Neach-labhairt Comhairle Baile Ghlaschu airson Chùisean Gàidhlig: “Tha e a’ toirt toileachas mòr dhomh, às leth Comhairle Baile Ghlaschu, fàilte a chur air a’ Phlana Cànain Nàiseanta Ghàidhlig ùr, gu h-àraidh mar a tha am Plana a’ cur prìomhachas air ionnsachadh mar mheadhan cudromach gus fàs a thoirt air a’ Ghàidhlig.”

“Tha am baile againn moiteil às an obair a tha sinn a’ dèanamh gus foghlam Gàidhlig a chur air adhart agus chunnacas àrdachadh mòr san iarrtas airson FtG sna beagan bhliadhnaichean a dh’fhalbh. Dh’fhosgail an dàrna bun-sgoil Ghàidhlig againn an-uiridh agus chaidh an naidheachd fhoillseachadh o chionn ghoirid gum bi fo-roinn de Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu a’ fosgladh airson na teirm ùir san Lùnastal gus frithealadh air an iarrtas a th’ ann.”

“Chan eil ann ach seachdain bho bha sinn a’ dèanamh toileachas ris an naidheachd gur h-i Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu an sgoil stàite aig a bheil na h-ìrean-coileanaidh as fheàrr ann an Alba.”

“’S e baile ioma-chultarach a th’ ann an Glaschu agus tha a’ Chomhairle den bheachd gu bheil Gàidhlig mar phàirt de dhualchas a h-uile duine sa bhaile agus tha mar a tha FtG agus ionnsachadh na Gàidhlig a’ dol am meud air feadh a’ bhaile a’ sealltainn mar a tha daoine gu fad is farsaing a’ cur eòlas air agus ag ionnsachadh na Gàidhlig.”

Chuir an seinneadair ainmeil agus Ceannard Fèisean nan Gàidheal, Art MacCarmaig, fàilte air amasan a’ Phlana Cànain Nàiseanta Ghàidhlig 2018-23 cuideachd.

“Tha na h-ealain a’ toirt cothrom do dhaoine de gach aois Gàidhlig a chleachdadh,” thuirt e. “Tha na h-ealain a’ tarraing aire dhaoine chun a’ chànain agus bheir iad misneachd do chuid a dhaoine Gàidhlig ionnsachadh. Tha na h-ealain cudromach cuideachd a thaobh mar a tha iad a’ cur ri luach eaconamach na Gàidhlig, oir tha tòrr dhaoine ann a tha a’ faighinn cosnadh sna gnìomhachasan cruthachail.”

“’S ann tro na h-ealain a tha tòrr dhaoine a’ cleachdadh agus a’ cur eòlas air a’ chànan agus tha na h-ealain a’ cur ri ìomhaigh na Gàidhlig aig ìre ionadail, nàiseanta agus eadar-nàiseanta tro thachartasan agus na meadhanan. Tha mi a’ coimhead air adhart ri bhith ag obair còmhla ri diofar bhuidhnean gus cuideachadh le bhith a’ toirt a’ Phlana Cànain Nàiseanta Ghàidhlig gu buil.”

Am Plana Cànain Nàiseanta Gàidhlig 2018-2023

Bòrd na Gàidhlig a’ cuimhneachadh air Tormod MacIlleathain agus Seonaidh Ailig Mac a’ Phearsain.

Bha Bòrd na Gàidhlig gu math duilich an naidheachd a chluinntinn an-dè mu bhàs Thormoid MhicIlleathain agus bàs Sheonaidh Ailig Mhic a’ Phearsain. ’S e sàr Ghàidheil a bh’ anns an dithis aca agus iad air an t-uabhas a dhèanamh airson cultar agus cànan na Gàidhlig a bhrosnachadh air feadh an t-saoghail thairis air na bliadhnaichean.

Thug Tormod MacIlleathain tlachd do na mìltean air TBh agus air an àrd-ùrlar agus thug e cultar ’s cànan nan Gàidheal gu aire a’ mhòr-shluaigh leis an iomadh tàlant a bh’ aige.

Tha sinn cuideachd a’ caoidh Sheonaidh Ailig Mhic a’ Phearsain. Am measg na rinn e bha Seonaidh Ailig mar Iar-stiùiriche air Comataidh Craolaidh Gàidhlig agus cuideachd bha pàirt mhòr aige mar Chathraiche san obair a rinn Buidheann-gnìomh Riaghaltas na h-Alba às an tàinig Achd na Gàidhlig.

Thuirt Ailean Dòmhnallach, Cathraiche Bòrd na Gàidhlig “’S e fìor ghaisgich a bh’ ann an Tormod agus Seonaidh Ailig agus tha, agus bithidh, buaidh mhòr leantainneach aig an dithis aca air a’ Ghàidhlig chan e a-mhàin ann an Alba ach thall thairis cuideachd ann an iomadh dòigh. Tha sinn a’ cuimhneachadh an-diugh air Tormod agus Seonaidh Ailig, air na teaghlaichean agus air an iomadh caraid a bh’ aca air fad. Tha iad air dìleab mhìorbhaileach fhàgail againn tro chraoladh, pìobaireachd, bàrdachd agus litreachas agus ’s ann le pròis agus gàire a bhitheas cuimhne againn air an dithis aca.”