Is dòcha nach bi e comasach do leughadair-sgrìn cuid de na PDFan air an duilleag seo a leughadh. Ma tha gin de na sgrìobhainnean seo a dhìth oirbh ann an cruth eile, nach cuir sibh post-d gu oifis@gaidhlig.scot.
Tha Foghlam Gàidhlig ann an Alba aig ìre àrd-sgoile a’ tachairt ann an dà phrìomh roinn:
- Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
- Foghlam Gàidhlig do Luchd-ionnsachaidh
Tha an dà roinn seo gan lìbhrigeadh thairis air an Fhoghlam Fharsaing Choitcheann (AS1-AS3) agus a-steach dhan Ìre as Àirde (AS4-AS6). Tha an dà roinn cudromach airson cur ri slàinte is leasachadh a’ chànain ged a tha coltas glè dhiofraichte orra is ged a tha iad gan lìbhrigeadh ann an dòighean fa leth.
Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
Tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ri fhaotainn ann an dà roinn:
- Gàidhlig mar chuspair fhèin
- Cuspairean eile tro mheadhan na Gàidhlig
Gàidhlig mar chuspair fhèin
Tha Gàidhlig na cuspair litearrachd aig a bheil inbhe cho-ionann ris a’ Bheurla. Anns a’ Churraicealam airson Sàr-mhathais, tha i a’ tighinn fon cheann “Gàidhlig is Litearrachd”, co-ionann ri “Beurla is Litearrachd” ach le grunn Eòlasan is Builean a bharrachd a bhios a’ freagairt ri suidheachadh sònraichte na Gàidhlig.
Ann an clasaichean cunbhalach air a’ chlàr-ama, bidh sgoilearan ag obair air na sgilean litearrachd aca – leughadh, sgrìobhadh, èisteachd is labhairt – tro raon farsaing de chothroman ionnsachaidh ioma-ghnìomhach is inntinneach.
Nuair a bhios sgoilearan a’ coileanadh an Fhoghlaim Fharsaing Choitchinn aig deireadh AS3, bu chòir gum bi an cothrom aca na sgilean Litearrachd aca a chumail an àird le bhith a’ gluasad air adhart gu teisteanasan sa Ghàidhlig agus tro chothroman ionnsachaidh eile.
Tha Gàidhlig ri faotainn mar theisteanas on SQA aig gach ìre Nàiseanta 1-5, Àrd-ìre agus Àrd-ìre Adhartach. Na lùib cuideachd, tha teisteanas Litearrachd sa Ghàidhlig a tha còir gach sgoilear Gàidhlig fhaotainn. Tha an cothrom ann cuideachd sgilean Litearrachd Ghàidhlig a leasachadh tro chuspairean eile.
Tha cothroman ann leantainn air adhart leis an ionnsachadh seo ann am foghlam treas-ìre ann an Alba.
Cuspairean eile tro mheadhan na Gàidhlig
Air feadh na h-Alba, tha sgoiltean a’ tabhann diofar chuspairean tro mheadhan na Gàidhlig anns an Fhoghlam Fharsaing Choitcheann. Tha seo a’ toirt a-steach matamataig is àireamhachd, cruinn-eòlas, eachdraidh, nuadh-eòlas, saidheans, eaconamas-dachaigh, foghlam corporra is iomadh cuspair eile. Tha seo a’ crochadh gu mòr air solar luchd-obrach, ach tha Bòrd na Gàidhlig ag obair gu dlùth le com-pàirtichean gus seo a leasachadh.
Tha cuspairean tro mheadhan na Gàidhlig rim faotainn mar theisteanas on SQA aig gach ìre Nàiseanta 1-5, Àrd-ìre agus Àrd-ìre Adhartach. Tha seo a’ toirt a-steach cuspairean leithid Matamataig, Gnìomhachas Matamataig, Nuadh-eòlas, Eachdraidh agus Cruinn-eòlas. Airson fios as ùire mu dheidhinn na tha an SQA a’ tabhann, coimhead ris an làrach-lìn acasan.
Bu chòir gum bi cothroman aig sgoilearan cuspairean nach eil airson teisteanasan leithid Foghlam Corporra coitcheann, Foghlam Sòisealta is Pearsanta agus Foghlam Creideimh is Moralta coitcheann a dhèanamh tro mheadhan na Gàidhlig cuideachd anns an Ìre as Àirde.
Tha goireasan airson a h-uile càil an seo rim faotainn bho Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig.
Gàidhlig taobh a-muigh agus às dèidh na sgoile
Tha Bòrd na Gàidhlig ag obair gu dlùth le buidhnean airson gum bi cothroman aig sgoilearan Gàidhlig an cànan a chleachdadh taobh a-muigh na sgoile. Tha raon farsaing de chothroman ann an spòrs, ceòl, is cur-seachadan eile tro mheadhan na Gàidhlig a tha a’ cur ris an eòlas aig sgoilearan air a’ chànan ann an diofar shuidheachaidhean.
Tha Bòrd na Gàidhlig cuideachd ag obair ann an com-pàirteachas le buidhnean eile gus dèanamh cinnteach gu bheil sgoilearan àrd-sgoile a’ faicinn nan cothroman a th’ ann sgilean Gàidhlig a chleachdadh ann an saoghal na h-obrach. Tha seo cudromach ann an obraichean ceangailte ris a’ Ghàidhlig, ach cuideachd ann an obair sam bith air feadh an t-saoghail. Tha barrachd fiosrachaidh aig Leasachadh Sgilean na h-Alba.
Foghlam Gàidhlig do Luchd-ionnsachaidh
Tha Foghlam Gàidhlig do Luchd-ionnsachaidh a’ suidhe còmhla ris na Nuadh-chànanan eile ann an Alba. Bidh Gàidhlig air a h-ionnsachadh mar dhara cànan san aon dòigh ’s a tha Fraingis is cànanan eile gan teagasg.
Anns an Fhoghlam Fharsaing Choitcheann (AS1-AS3), tha an cothrom ann Gàidhlig do Luchd-ionnsachaidh a thabhann mar L2 no L3 (fon phoileasaidh Cànanan 1+2 aig Riaghaltas na h-Aba), agus tha còir aig sgoilearan air leantainneachd leis na cànanan a rinn iad sa bhun-sgoil.
A’ gluasad a-steach dhan Ìre as Àirde (AS4-AS6), tha Gàidhlig (Luchd-ionnsachaidh) ri faotainn mar theisteanas SQA aig Ììrean Nàiseanta 3-5, Àrd-ìre agus Àrd-ìre Adhartach. Tha na teisteanasan airson Gàidhlig (Luchd-ionnsachaidh) co-ionnan ann an structar ris na cànanan eile, leithid Fraingis, Spàinntis, Gearmailtis, Eadailtis is Mandairinis. Cuideachd, tha grunn aonadan is theisteanasan eile ann a bhios a’ measadh sgilean cànain sa Ghàidhlig a tha freagarrach airson oileanaich àrd-sgoile bho ìre SCQF 3 gu ìre SCQF 7.
Airson sgoiltean is ùghdarrasan far nach eil Gàidhlig (Luchd-ionnsachaidh) ga tabhann le tidsear san sgoil fhèin, tha cothroman ann Gàidhlig (Luchd-ionnsachaidh) a dhèanamh aig ìre teisteanais tro chùrsaichean air-loidhne, aig astar is aig colaiste treas-ìre. Thathar an dùil gum bi sgoiltean a’ sanasachd nan cothroman seo is a’ brosnachadh sgoilearan na cothroman seo a ghabhail ma tha iad gan iarraidh.
Tha cothroman ann leantainn air adhart leis an ionnsachadh seo san treas-ìre de dh’fhoghlam ann an Alba.
Taic do Sgiobaidhean Ceannais aig Ìre Àrd-sgoile
Bu chòir gun lean bogadh san àrd-sgoil airson a h-uile sgoilear a tha air tighinn tro Fhoghlam tro Mheadhan na Gàidhlig sa bhun-sgoil. Bu chòir sgiobaidhean ceannais anns a h-uile sgoil a bhios a’ dèiligeadh ri Gàidhlig a bhith eòlach air an Stiùireadh Reachdail air Foghlam Gàidhlig.
Bu chòir planadh airson fàs ann am Foghlam Gàidhlig, gu h-àraidh Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig a bhith an lùib bun-phlanadh coitcheann na h-àrd-sgoile. Tha e cudromach gum brosnaich sgoiltean àrainneachdan taiceil airson foghlam Gàidhlig anns na sgoiltean aca tro chòmhraidhean le luchd-obrach agus luchd-ionnsachaidh.
Ma tha ceist agad mar cheannard no ball de sgioba ceannais ann an àrd-sgoil le dleastanas airson foghlam Gàidhlig san sgoil agad, faodaidh tu fios a chur thugainn aig BnG uair sam bith.
Teagasg sa Ghàidhlig aig Ìre Àrd-sgoile
Tha sàr thidsearan aig cridhe ath-bheòthachadh is leasachadh na Gàidhlig, agus tha e na phrìomhachas aig Bòrd na Gàidhlig is a chom-pàirtichean a bhith a’ cumail taic ri seo. Gheibhear barrachd fiosrachaidh mu bhith a’ teagasg an-seo.