Tha Bòrd na Gàidhlig ag iarraidh air daoine òga cuideachadh le bhith a’ cruthachadh linn ùr dhan Ghàidhlig

Tha prìomh bhuidhnean ann an saoghal na Gàidhlig a’ brosnachadh dhaoine òga air feadh na dùthcha gus na guthan aca a thogail is Bòrd na Gàidhlig a’ cur chothroman air bhog gus èisteachd riutha.

Bidh BnG a’ ruith shuirbhidhean air loidhne do dh’òigridh stèidhichte air na beachdan is molaidhean aca a thaobh cleachdadh na Gàidhlig agus mar a bheirear àrdachadh dha anns na coimhearsnachdan aca.

Bidh an dà shuirbhidh, a thèid a sgaoileadh do sgoiltean agus buidhnean coimhearsnachd, do sgoilearan Bun-sgoil clas 5-7, sgoilearan Àrd-sgoile ÀS1-ÀS6 agus do luchd-fàgail na sgoile. Thèid na suirbhidhean a ruith gu ruige 15mh den t-Samhain, fhad ’s a bhios a’ bhuidheann leasachaidh Gàidhlig a’ cruinneachadh bheachdan a tha deatamach a thaobh a’ chànain san àm ri teachd agus mar as urrainn do daoine òga cur ri seo air feadh na h-Alba.

Bidh na suirbhidhean seo cuideachd a’ cur ri trì buidhnean fòcais air loidhne a tha gan cur air dòigh le BnG ann an com-pàirteachas le buidhnean leithid Comunn na Gàidhlig, Fèisean nan Gàidheal agus YoungScot, mar phairt den iomairt #cleachdi. Bidh iad a’ toirt cothrom do dhaoine òga fa leth a lionas na suirbhidhean a bhith a’ dol an sàs sna buidhnean. Tha sinn an dùil gum bi seo a’ brosnachadh sgoiltean, bhuidhnean coimhearsnachd agus ùghdarrasan ionadail daoine òga a chur air adhart agus na buidhnean cleachdaidh is iomairtean Gàidhlig aca fhèin a ruith.

Thuirt Lucy Hannah, Tosgaire Òg na Gàidhlig 2019-20: “Tha soirbheas na Gàidhlig san àm ri teachd an urra ri Gàidheil òga a bhith a’ gabhail seilbh air a’ chùis agus a bhith a’ taghadh na slighe air adhart dhaibh fhèin. Tha Bòrd na Gàidhlig air fìor dheagh chothrom a thoirt do dhaoine òga na beachdan aca a chur an cèill agus gus an cànan againn a neartachadh. Mar sin, tha e ro-chudromach gun gabh daoine òga pàirt san iomairt seo.”

Thuirt Shona NicIllInnein, Ceannard Bhòrd na Gàidhlig: “Is e amas a’ Phlana Cànain Nàiseanta Ghàidhlig gun tèid a’ Ghàidhlig a chleachdadh nas trice, le barrachd dhaoine agus ann am barrachd shuidheachaidhean agus tha pàirt ro-chudromach aig daoine òga gus dèanamh cinnteach gun tachair seo aig an àm seo agus san àm ri teachd. ”

“Bhrosnaichinn uiread ’s a ghabhas de dh’òigridh air feadh na h-Alba gus pàirt a ghabhail anns na suirbhidhean air loidhne againn. Gu tric, tha daoine òga gu math tionnsgalach agus tha sinn a’ faicinn seo mar fhìor dheagh chothrom airson a bhith a’ toirt cruth-atharrachadh air a’ Ghàidhlig. San aithghearrachd, bidh am fiosrachadh bho na suirbhidean is na buidhnean a’ dèanamh cinnteach gu bheil sinne agus ar com-pàirtichean a’ freagairt ris na feumlachdan is na h-iarrtasan aig òigridh na Gàidhlig.

“Tha seo na àm ro chudromach dhan Ghàidhlig san fharsaingeachd agus tha e fìor chudromach cho fad ’s gu bheil sinn ag ullachadh airson an ath phlana nàiseanta, gum bi ar ceumannan air stiùireadh gu ceart gus dèanamh cinnteach gun lean cleachdadh na Gàidhlig fad ghinealaichean ri teachd.”

Gheibhear ceanglaichean nan suirbhidhean an seo:

Aois 9-11 (Bun-sgoil 5-7):
https://bit.ly/beachdan-oigridh-9-11

Aois 12-19 (Àrd-sgoil 1-6 agus luchd-fàgail na sgoile):
https://bit.ly/beachdan-oigridh-12-19

Bidh na suirbhidhean a’ dùnadh aig 5f, Didòmhnaich, 15 Samhain.

Rannsachadh air bogadh Gàidhlig san àrd-sgoil ag aithris gu bheil deagh bhuaidh aig dà-chànanas an dà chuid air cànan agus air an inntinn

Lorg rannsachadh ùr-ghnàthach air mar a tha a’ Ghàidhlig ga faicinn le sgoilearan àrd-sgoile agus mar a tha i a’ cur ri an cuid sgilean cànanach is inntinneil gu bheil buannachdan mòra ann bho bhith a’ bruidhinn a’ chànain cho math ri cànan cruinneil leithid Beurla.

Chaidh an sgrùdadh air bogadh, a chaidh a mhaoineachadh le Bord na Gàidhlig, a stiùireadh leis an Dr Maria Garraffa agus sgioba aig Oilthigh Heriot-Watt, còmhla ris an Àrd-ollamh Bernadette O’Rourke aig Oilthigh Ghlaschu agus an t-Àrd-ollamh Antonella Sorace aig Oilthigh Dhùn Èideann.

Dh’obraich iad còmhla ri sgoilearan aig ceann shuas na sgoile ann an Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu, an solaraiche as motha de dh’fhoghlaim tro mheadhan na Gàidhlig ann an Alba, gus faighinn a-mach mar a tha an ginealach as òige de luchd-labhairt na Gàidhlig a’ faicinn agus a’ cleachdadh a’ chànain.

Rinn an rannsachadh sgrùdadh airson a’ chiad uair gu sònraichte air a’ cheist an robh deugairean nas sine, às dèidh 15 bliadhna ann am foghlam tron Ghàidhlig, a’ leantainn orra le bhith a’ bruidhinn na Gàidhlig, no dè a bheireadh orra sgur a bhith ga bruidhinn.

Sheall an rannsachadh nach robh Gàidhlig a bhith aca a’ toirt droch bhuaidh aig comas nan sgoilearan Beurla a bhruidhinn gu math – agus sheall e gu bheil dà-chànanas a’ cruthachadh barrachd chothroman dhaibhsan a tha fileanta san dà chuid.

Thuirt an Dr Maria Garraffa, Iar-ollamh ann an Oilthigh Heriot-Watt: “Tha sinn air dearbhadh gu soilleir nach eil na deagh bhuananchdan aig dà-chànanas an crochdadh air a bheil iad a’ cleachdadh mion-chànan dùthchasach beag mar a’ Ghàidhlig no cànan cruinneil leithid Fràingis no Spàinntis. Chan eil an comas Gàidhlig a bhruidhinn a’ toirt droch bhuaidh air comas sa Bheurla, agus tha i a’ tabhann na h-aon bhuannachdan inntinneil do luchd-labhairt dà-chànanach agus tha e cuideachd na sgil a chruthaicheas barrachd chothroman”.

“Tha a bhith comasach ann am barrachd is aon chànan air a bhith air a cheangal ri bhith soirbheachail ann an gnìomhachas cruinneil. Ach tha sgrùdaidhean a rinn luchd-rannsachaidh anns a’ Chuimrigh air sealltainn gu bheil sgoilearan ann am prògraman bogaidh gu tric a’ faicinn a’ chànain dhùthchasaich aca mar roghainn cuspair as urrainn dhaibh a leigeil seachad nuair a dh’fhàgas iad an sgoil. Bidh sinn ag obair le sgoilearan a bhios a’ fàgail na sgoile a dh’aithghearr airson a dhol a-steach a dh’obair agus chan eil sinn airson ’s gun caill iad an cuid sgilean Gàidhlig.

“Tha clann ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ag atharrachadh mar a tha daoine a’ faicinn na Gàidhlig agus feumar taic fhaighinn gus a bhith a’ sealltainn gu bheil i iomchaidh ann an co-theacsa gnìomhachais. Chan e sgil airson na sgìre ionadail a-mhàin a th’ ann an comas Gàidhlig a bhruidhinn – dh’fhaodadh e a bhith feumail agus buannachdail aig ìre chruinneil.”

Thuirt an Leas-phrìomh Mhinistear, Iain Swinney: “Tha mi a’ cur fàilte air an rannsachadh seo le Oilthigh Heriot Watt a tha a’ dearbhadh nam buannachdan aig dà-chànanas dhan chloinn ann am foghlam Gàidhlig. Tha mi an dòchas gun toir seo misneachd do phàrantan a tha air an òigridh a chur gu foghlam tro meadhan na Gàidhlig – àireamh a tha a’ sìor-fhàs – agus gum brosnaich e càch gus an ceum sin a ghabhail.”

Tha na buileann seo ro-chudromach airson nan ath-cheumanan de na poileasaidhean ath-bheothachaidh a tha ag amas air a’ Ghàidhlig a shàbhaladh. Tha iad a’ sealltainn nach eil dà-chànanas ann am mion-chànan a’ dèanamh cron air comas anns a’ chànan coimhearsnachd, agus gu dearbh gu bheil iad a’ cuideachadh le bhith a’ leasachadh sgilean inntinneil. Agus a bharrachd air seo, tha iad a’ sealltainn gu bheil inbhich òga aig a bheil an cànan, agus gu sònraichte luchd-labhairt ùra, a’ faicinn Gàidhlig ann an dòigh fhàbharach agus nach eil na beachdan neo-fhàbharach aca a thaobh a’ chànain a tha gu tric aig ginealaich as sine.

Thuirt Jim Whannel, Stiùiriche Foghlaim Bhòrd na Gàidhlig: “Tha an Sgioba Foghlaim aig Bòrd na Gàidhlig, a’ cur fàilte chridheil air an rannsachadh inntinneach seo, a tha a’ toirt dhuinn barrachd fianais chruaidh air na buannachdan a tha daoine òga a’ faighinn bho bhith dà-chànanach mar inbhich mar thoradh air Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig. Cumaidh seo taic ri beachdachadh a bharrachd, ann an co-theacsa Lèirmheas OECD air Curraicealam na h-Àrd-sgoile, air mar as urrainn do dh’Alba na cothroman a th’ aig Foghlam tron Ghàidhlig airson daoine òga a leudachadh barrachd air feadh na dùthcha.”

Tha seo ag ràdh gum feumar na co-theacsan anns a bheil Gàidhlig ga bruidhinn a leudachadh agus a dhèanamh nas fharsainge airson a bhith a’ brosnachadh cleachadh a’ chànain anns an raon shòisealta mar chànan a tha daoine ag iarraidh bruidhinn.

Chaidh toraidhean a’ phròiseict a thaisbeanadh bho chionn ghoirid ann an co-theacsa an European COST Action “Lìonra an Luchd-labhairt Ùra” (http://www.nspk.org.uk) air poileasaidhean agus cleachdaidhean gus taic a chumail ri mion-chànanan.

Chithear am pàipear bho Dhimàirt 20 Dàmhair: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2020.570587/full.

Iomairtean Gàidhlig a’ cumail taic ri clann is pàrantan tro bacaidhean Covid le #cleachdiaigantaigh

Tha fèill ga dhèanamh air an obair ùr-gnàthach san deach sgioba leasachaidh Chomuinn na Gàidhlig an sàs ri linn glasadh Covid-19 gus a’ Ghàidhlig a chumail ri òigridh na h-Alba.

Le maoin bho Bhòrd na Gàidhlig, agus taic bho cheithir Comhairlean, tha sgioba ‘Iomairtean Ghàidhlig’ ChnaG a-nis an sàs ann an 15 sgìrean air feadh Alba. Tha a mhòr chuid den sgioba seo ag obair ann an dlùth chompàirt ri sgoiltean anns na sgìrean aca – is le na sgoiltean dùinte b’fheudar dhaibh cleasan ùra a chleachdadh airson aire an òigridh a ghlacadh, agus gus na b’urrainnear den Ghàidhlig a chumail riutha.

Thar na mìosan tha fèill mhòr air a bhith air an obair a tha seo, le luchd-teagaisg agus pàrantan. Bha seo uile a’ leantainn mar phàirt den iomairt #cleachdiaigantaigh.

Thuirt Marina Mhoireach, Stiùiriche Leasachaidh ChnaG: “Tha sinn gu math toilichte gum bheil daoine anns a’ choimhearsnachd air fios a thoirt dhuinn mun obair san deach an sgioba-iomairt an sàs anns na mìosan a chaidh seachad. Chan e rud furast’ a bha seo air diofar adhbharan.

“’Sa chiad àite cha deach duine dhan sgioba againn fhastadh a thaobh cho math neo cho eòlach ‘s a bha iad air meadhanan is teicneòlas ùr – tha sinn a’ toirt prìomhachas mhòr dha an comasan a th’ aca dàimh pearsanta a thogail leis an òigridh. Le sin bha aig feadhainn ri eòlas a chur air cleasan is teicneòlas ùr – rud a rinn iad gu dìcheallach. San dàrna àite, bha sinn a’ feuchainn ri seachnadh strì sam bith leis an là-sgoile, far an robh tidsearan is eile an sàs ann an leasanan ‘air-loidhne’. Bha sin a’ fàgail sgioba ChnaG ag obair air seiseanan nas fhaide dhan latha agus air an fheasgair – is a’ feuchainn ris an òigridh a thàladh air ais dha na sgrìonaichean aca!

“Dh’aindheoin seo, dhearbh an sgioba cho cruthachail ‘s a tha iad leis an liuthad beachd agus rud ùr a rinn iad. Tha cus, cus ann am mìneachadh air fad, ach eadar farpaisean cheist is sgrìobhaidh, bhideothan, geamachan is eile, rinn sinn ar uile-dhiochill aire an òigridh a ghlèidheadh.”

Am measg na rudan san deach sgioba ChnaG an sàs bha:
• Clubaichean as dèidh na sgoile le geamannan agus cothroman còmhraidh
• Bhidiothan beò le dealbhadh is cruthachadh/ealain/Bingo/briathrachas
• Co-fharpais lèine-t, cothrom don òigridh air feadh Alba a bhith cruthachail is iad a’ dealbhadh lèine-t le abairtean Gàidhlig orra!
• Farpaisean-cheist ionadail agus nàiseanta
• Cèic is cabadaich air loidhne
• Ìoga air loidhne
• Cèilidhean air loidhne
• Farpais sgrìobhaidh ‘Air a’ Chladach’ a’ comharrachadh Bliadhna Cladaichean is Uisgeachan 2020 ann an Alba
• FilmG agus dràma air loidhne
• Spòrs a-muigh le astar-shòisealta nuair a bha sin ceadaichte

Thar na mìosan tha diofar bheachdan air thighinn a-steach, ag innse mun an luach a bha daoine a’ cur air na cothroman-cleachdaidh seo, leithid:

“Chòrd na bhidiothan a rinn thu gu mòr riutha..mòran taing.”

“Deagh spòrs!”

“Taing airson a h-uile rud a tha thu a’ dèanamh, gu h-àraidh thairis na mìosan a dh’fhalbh.”

“Mòran taing airson deagh spòrs air latha gu math fliuch.”

Thuirt Daibhidh Boag, Stiùiriche Planadh Cànain is Leasachaidhean Coimhearsnachd bho Bhòrd na Gàidhlig: “ ’Sa chiad dol a-mach, bu mhath leam taing mhòr a thoirt dha na h-oifigearan a bha an sàs le #cleachdiaigantaigh airson seirbheis cho math a chur air dòigh gu sgiobalta. Bha sinn a’ faicinn buidhnean Gàidhlig ag obair còmhla gus taic a chumail ri cleachdadh na Gàidhlig aig an taigh agus ann an co-bhonn le sgoiltean. Far nach robh e comasach dha daoine òga tighinn còmhla mar as àbhaist anns na coimhearsnachdan aca fhèin, bha e comasach dhaibh tighinn còmhla mar choimhearsnachd air-loidhne air feadh Alba. Tha sinn air tòrr ionnsachadh tron àm dùbhlanach seo a bhios feumail dhuinn anns na bliadhnaichean ri teachd.”

Marina Mhoireach a-rithist: “Coltach ris a h-uile buidheann eile, tha sinn a’ feuchainn ri ar n-obair a chumail a’ dol fhad ’s a tha gnothaichean am bhìoras a’ cur caran mar coinneamh. Tha dùbhlain ùra romhainn le suidheachadh na sgoiltean gu math caochlaideach fhathast. Far am bu mhiann leinn a bhith an sàs ann an clubaichean dèidh sgoile, neo seiseanan spòrs, chan eil na h-aon chothroman againn ‘s a b’àbhaist. Ach le taic bhon Bhòrd, agus na Comhairlean, leanaidh sinn oirnn a’ feuchainn ri aire an òigridh a ghlacadh agus spòrs a chumail riutha sa Ghàidhlig.”

CRÌOCH

Maoin Taic Covid-19

Tha còrr is 50 buidheann, a’ gabhail a-steach buidhnean coimhearsnachd, air maoineachadh taic ro-chudromach COVID-19 fhaighinn bho Bhòrd na Gàidhlig

Tha còrr is 50 buidheann, a’ gabhail a-steach buidhnean coimhearsnachd a bha a’ cur air adhart phròiseactan Gàidhlig tron ghlasadh sìos air taic-airgid fhaighinn bho Mhaoin Taic COVID-19 aig Bòrd na Gàidhlig.

Dh’fhosgail a’ mhaoin na bu thràithe as t-samhradh mar fhreagairt air a’ ghalar mhòr-sgaoilte eadar-nàiseanta, le còrr is £100,000 ri fhaighinn do bhuidhnean ion-ròghnach. A chionn ’s gun robh fèill gun samhail air, dh’aontaich am Bòrd £90,000 a bharrachd a thoirt seachad.

Chaidh maoineachadh a chur air dòigh gus na buidhnean seo a chuideachadh gus an obair aca a chumail a’ dol agus a leudachadh air-loidhne, gus goireasan is trèanadh a cho-roinn; agus gus dèanamh cinnteach gum bi iad ann an deagh shuidheachadh às dèidh an t-suidheachaidh seo.

Tha Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig, a tha a’ faighinn maoineachadh bliadhnail bho Bhòrd na Gàidhlig, air £32,300 fhaighinn seachad gus grunn ghoireasan foghlaim a mhaoineachadh airson cleachdadh ann an ionnsachadh aig an taigh no ionnsachadh measgaichte.

Am measg nam buidhnean eile a fhuair maoineachadh, tha Buidheann Leasachaidh Horsiadair, anns na h-Eileanan an Iar, gus Oifigear Pròiseact fhastadh airson an iomairt aca Fallain san Dachaigh. Tha am pròiseact ag amas air cur ri sunnd muinntir na coimhearsnachd le bhith a’ cruthachadh chothroman sòisealta is ionnsachaidh tro mheadhan na Gàidhlig, agus cuideachd tro bhith a’ leasachadh a’ chànain.

Bidh Companaidh Taigh-cluiche Robhanis, a tha stèidhichte ann an Eilean Leòdhais, a’ clàradh shreath de dhealbhan-cluiche Gàidhlig a bhios rim faighinn mar phod-chraolaidhean an-asgaidh, agus rinn an Fhèis Ciùil ùr Mas-fhìor Tional aig Hands Up for Trad cuideachd air tagradh soirbheachail a dhèanamh airson maoineachadh bho Bhòrd na Gàidhlig.

Cleachdaidh Seirbheis Smàlaidh is Teasairginn na h-Alba am maoineachadh aca gus àrd-ùrlar ùr a chruthachadh gus fiosrachadh sàbhailteachd cudromach a thoirt dhan phoball tron Ghàidhlig. Thèid seo a lìbhrigeadh air-loidhne mar thoradh air a’ ghalar lèir-sgaoilte leantainneach.

Agus bidh STÙR / DUST a’ taisbeanadh pròiseact coimhearsnachd didseatach, a’ ceangal pìosan den t-sàr-obair Ghrèigich Antigone air an cluich sa Ghàidhlig, le ceòl traidiseanta, sgrìobhaidhean bàrdachd ùra, vox pops, cinn-naidheachd sna pàipearan-naidheachd agus criomagan film às an tasglainn. Tha e na sgrùdadh cumhachdach air mar a tha sinn a’ tighinn beò fon ghalar sgaoilte, agus tha am pròiseact ag amas air dòigh a thoirt seachad airson coimhearsnachdan a thoirt còmhla, a bhith a’ bruidhinn, a’ seinn, a’ cuimhneachadh agus a’ lorg slighe air adhart.

Tha Oilthigh Ghlaschu, Bun-sgoil Bheinn Chamshroin ann an Cille Bhrìghde an Ear, agus Fèis Phàislig, buidheann ealain a bhrosnaicheas ùidh, foghlam agus com-pàirteachadh ann an ceòl traidiseanta agus cultar na Gàidhlig air feadh Siorrachd Rinn Friù, cuideachd am measg nan tagraichean soirbheachail dhan mhaoineachadh ro-chudromach seo.

Thuirt Màiri NicAonghais, Cathraiche Bhòrd na Gàidhlig: “Tha an galar sgaoilte COVID-19 air dùbhlain shònraichte a chruthachadh dhan a h-uile buidhinn, agus tha sinn air leth toilichte leis an fhreagairt dhan sgeama maoineachaidh COVID againn.

“Tha e fìor mhath na buannachdan a thug am maoineachadh againn air luchd-labhairt agus coimhearsnachdan Gàidhlig air feadh na dùthcha aig an àm duilich seo. Tha raon de phròiseactan a’ dol air adhart a-nis agus tha sin fada den bheachd gum bi iad seo fìor luachmhor dhan a h-uile duine a ghabhas pàirt annta.
Tha Bòrd na Gàidhlig a’ leantainn air adhart a’ stiùireadh leasachadh na Gàidhlig tro bhith ag ionnsachadh, a’ cleachdadh agus a’ brosnachadh a’ chànain, agus bidh am maoineachadh seo cudromach ann a bhith a’ coileanadh nan amasan againn.”

Bidh Bòrd na Gàidhlig a’ ruith diofar sgeamaichean maoineachaidh aig diofar amannan tron bhliadhna. Ach, ma tha moladh agad airson pròiseact aig àm sam bith rè na bliadhna nuair nach eil sgeama maoineachaidh freagarrach fosgailte do thagraidhean, cuir fios thuca gu dìreach air post-d aig tabhartas@gaidhlig.scot no air a’ fòn air 01463 225 454.

Urras Ceann a Tuath na HearadhCeann a Tuath na HearadhSeirbheis Smàlaidh agus Teasairginn na h-AlbaAir feadh na dùthchaPlaywrights’ Studio Scotland / FuaighGlaschuOilthigh Ghlaschu (University of Glasgow)GlaschuÀrd-sgoil Phort RìghPort RìghComhairle Mhoireibh (Moray Council)Moireibh

Buidhnean a fhuair maoineachadh Àite
Comhairle na Gàidhealtachd (Highland Council) A’ Ghàidhealtachd
Comhairle Aonghais (Angus Council) Aonghas
Co-Roinn Ghàidhlig Mhuile agus Idhe Muile agus Ì
Bun-sgoil Beinn Chamshròin (Mount Cameron Primary) Cille Bhrìde an Ear
Artsplay Highland A’ Ghàidhealtachd
Urras Coimhearsnachd Bhràdhagair agus Àrnoil Bràgar is Àrnol
Hands Up for Trad Air feadh na dùthcha
Taigh Dhonnchaidh Eilean Leòdhais
Dannsairean Màiri Barraigh
Ainmean-Àite na h-Alba An t-Eilean Sgitheanach
Comhairle nan Leabhraichean Glaschu
Comhairle nan Eilean Siar Steòrnabhagh
Bùrach Gaelic Choir A’ Mhorbhairne
Fèis Phàislig Siorrachd Rinn Friù
An Comunn Gàidhealach Inbhir Nis
Buidheann Leasachaidh Horsiadair Eilean Leòdhais
Comunn Gàidhealach Muile Muile
Glaschu Beò Glaschu
Ionad Chaluim Chille Ìle Earra-Ghàidheal is Bòd
Faclair na Gàidhlig & Tobar an Dualchais Air feadh na dùthcha
Urras an Taighe Mhòir agus Comunn Eachdraidh Loch Ròg an Ear Innse Gall
Robhanis SCIO Eilean Leòdhais
Theatre Gu Leòr / Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu Glaschu
Comunn na Gàidhlig / Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu Glaschu

 

Litir bhon Cheannard do Bauer Media (Alba)

Graham Bryce
Bauer Media
Alba

12.08.2020

Tha mi a’ sgrìobhadh thugaibh bhon bhuidhinn phoblaich a tha an urra ri brosnachadh na Gàidhlig agus a cultar ann an Alba. Fo Achd na Gàidhlig (Alba) 2005, a chaidh aontachadh le Pàrlamaid na h-Alba, tha a’ Ghàidhlig na cànan oifigeil ann an Alba le co-ionannachd spèis leis a’ Bheurla.

Bha a’ phìos naidheachd comadaidh a rinn neach-obrach agaibh air ur stèisean, Clyde 1, aig mu 17:45, 11.08.20 na adhbhar dragh dhuinn.

Bha an dòigh anns an deach a’ Ghàidhlig, a cultar agus na h-eileanan a mhagadh agus a chur an suarachas mì-iomchaidh agus ‘s e dol a-mach a tha seo ris nach gabhar ann an Alba adhartach an latha an-diugh. Cha ghabhar ri bhith a’ dèiligeadh ri mion-shluagh san dòigh seo. Ged a dh’fhaodadh gun robh an craoladair den bheachd gun robh seo dòigheil gu leòr, tha beachdan muinntir na h-Alba taiceil dhan chànan san latha an-diugh agus mar sin, chan eil seo dìreach mì-iomchaidh do luchd-labhairt na Gàidhlig, ach cuideachd do a luchd-taic fad is farsaing.
Tha beachdan sòisealta air gluasad air adhart gu mòr anns na beagan bhliadhnachan mu dheireadh le barrachd aithne air na deagh bhuaidhean a th’ aig iomadachd ann an comann-sòisealta an latha an-diugh agus chuireamaid ìmpidh air Clyde 1 leisgeul poblach a thabhann airson a’ chraolaidh seo agus daingneachadh nach tèid an seòrsa susbaint seo a chraoladh san àm ri teachd.

Mu dheireadh, bhiodh Bòrd na Gàidhlig deònach coinneachadh le stiùirichean Clyde 1 gus beachdachadh air mar a b’ urrainn dhuibh ceangail a dhèanamh leis a’ chànan is coimhearsnachd ann an dòigh nas adhartaiche.
Tha mi a’ dèanamh fiughair ri cluinntinn bhuaibh.

Deagh dhùrachd

Shona C NicIllInnein
Ceannard

Cc Glenn Preston, Stiùiriche, Ofcom Alba

Fios-naidheachd – 04.08.2020

Thuirt neach-labhairt às leth bòrd-stiùiridh Bhòrd na Gàidhlig:

“Tha an leasachadh agus an tasgadh leantainneach againn anns a’ Ghàidhlig an-còmhnaidh a’ lìbhrigeadh deagh thoraidhean. Air a’ bhliadhna seo fhèin, tha Bòrd na Gàidhlig ag obair le 68 buidheann poblach air planaichean Gàidhlig, is ‘on Ghiblean tha e air maoin ùr a stèidheachadh gus taic a chumail ri buidhnean air an tug suidheachadh COVID-19 buaidh, agus tha e air còrr is £1 millean a thoirt do chòrr is 60 buidheann gus an toir iad seachad seirbheisean agus pròiseactan Gàidhlig air feadh na h-Alba. A bharrachd air seo, bidh sinn a’ cur bheachdan a-steach gu cunbhalach do cho-chomhairlean riaghaltais air buaidh COVID-19 air gach raon poileasaidh a tha cudromach dhan Ghàidhlig.

“Tha an iomairt againn le com-pàirtichean gus taic a thoirt do dhaoine òga a tha a’ cleachdadh na Gàidhlig aig an taigh, air mìltean de sheiseanan de ghnìomhan a lìbhrigeadh air-loidhne rè a’ ghlasaidh-shluaigh agus cumaidh sinn oirnn a’ cruthachadh barrachd chothroman anns na mìosan a tha romhainn, agus leis na prìomh chom-pàirtichean againn, tha sinn air aontachadh air dòighean eile gus na gnìomhan a tha sinn a’ maoineachadh a lìbhrigeadh. Tha an àireamh de chloinn a tha ag ionnsachadh tro fhoghlam tro Mheadhan na Gàidhlig air àrdachadh 10% san 12 mhìos seo chaidh, agus tha an àireamh de luchd-teagaisg Gàidhlig air àrdachadh le 5% am-bliadhna, seo àrdachadh de 33% sna 10 bliadhna mu dheireadh.”

Aithris na Maidne – 14.07.2020

Agallamh le Màiri NicAonghais, Cathraiche, Bòrd na Gàidhlig – Aithris na Maidne

Rinn Cathraiche Bhòrd na Gàidhlig, Màiri NicAonghais, agallamh fada air Aithris na Maidne, BBC Radio nan Gàidheal, madainn an-diugh a’ coimhead air an deasbad às dèidh foillseachadh an leabhair mun Ghàidhlig anns a’ choimhearsnachd dhùthchasaich. B’ iad na prìomh phuingean san agallamh:

Nach eil am Bòrd air co-dhùnaidhean an leabhair a dheasbad gu foirmeil. Ach thathar daonnan a’ cur fàilte air deasbad air dòighean gus a’ Ghàidhlig a thoirt air adhart. Tha draghan ann mu mar a chaidh a’ bhuaidh aig na teachdaireachdan bhon leabhar àrdachadh anns na h-amannan dùbhlanach seo, agus tha an deasbad air a bhith cruaidh air a h-uile duine a tha an sàs ann an leasachadh na Gàidhlig.

Tha e a-nis a’ fàs soilleir gu bheil an leabhar stèidhichte air rannsachadh a chaidh a chruinneachadh bho chionn trì bliadhna agus gu bheil a’ mhòr-chuid den phoileasaidh air a bheilear a’ toirt iomradh stèidhichte air an dàrna Plana Cànan Gàidhlig Nàiseanta (2012-17).

Tha fòcas a’ Phlana Nàiseanta làithrich air cleachdadh na Gàidhlig, ach bha an dàrna plana ag amas gu sònraichte air ionnsachadh Gàidhlig agus foghlam.

Tha leudachadh cleachdadh na Gàidhlig air a thoirt gu buil ann an iomadh dòigh eadar-dhealaichte – tro phlanaichean Gàidhlig, tro obair nam buidhnean Gàidhlig, tro bhuidhnean coimhearsnachd, oifigearan Gàidhlig, agus anns na meadhanan sòisealta. Ach feumaidh sinn tòrr a bharrachd a dhèanamh.

Tha am Plana Nàiseanta làithreach ag aithneachadh gu bheil cùisean eile a’ toirt buaidh air Gàidhlig – mar eisimpleir an eaconamaidh, cothrom air taigheadas, còmhdhail èifeachdach air prìs reusanta ceangalan didseatach – agus bu chòir beachdachadh air a’ Ghàidhlig nuair a thathar a’ cruthachadh nam poileasaidhean sin uile.

Tha am Plana seo ag aithneachadh gu bheil coimhearsnachdan eadar-dhealaichte ann de luchd-labhairt na Gàidhlig – eileanan agus sgìrean dùthchail; an fheadhainn ann am bailtean agus mòr-bhailtean; agus a’ choimhearsnachd air-loidhne; agus gu bheil feum air ro-innleachdan eadar-dhealaichte gus taic a thoirt dhaibh.

Tha coimhearsnachdan nan eilean ag atharrachadh; tha mòran anns na h-eileanan aig nach eil Gàidhlig agus feumaidh sinn uile freagairtean eadar-dhealaichte a chruthachadh gus aghaidh a thoirt ris na dùbhlain agus na cùisean toinnte an cois leasachadh cànain.

Bithear a’ cosg timcheall air £1 millean de mhaoineachadh Bhòrd na Gàidhlig anns na h-Eileanan an Iar gach bliadhna, maoineachadh a bhios a’ toirt taic do chosnadh, pròiseactan, gnìomhachd agus seirbheisean.

Chan eil am Bòrd air beachdachadh air a’ mholadh gum gu chòir urras coimhearsnachd a bhith ann airson na Gàidhlig. Tha buill air Bòrd na Gàidhlig, a tha na bhuidheann phoblach, a tha fìor eòlach air leasachadh coimhearsnachd. Tha Treas Roinn làidir aig na h-eileanan le structaran èifeachdach agus tha cothroman ann air a’ Ghàidhlig a neartachadh taobh a-staigh seo agus gus cur ri conaltradh eadarra.

Anns a’ cho-dhùnadh, feumaidh barrachd dhaoine anns na h-eileanan Gàidhlig a chleachdadh nas trice, feumaidh Bòrd na Gàidhlig barrachd a dhèanamh, feumaidh an Riaghaltas barrachd a dhèanamh, feumaidh na buidhnean Gàidhlig barrachd a dhèanamh agus feumaidh na h-ùghdarrasan ionadail, gu sònraichte Comhairle nan Eilean Siar, Comhairle na Gàidhealtachd agus Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid barrachd a dhèanamh.

Gheibh sibh an agallamh an seo.

Fios-naidheachd – 02.07.2020

Thuirt Mairi NicAonghais, Cathraiche Bhòrd na Gàidhlig:

Tha Bòrd na Gàidhlig a’ cur fàilte air rannsachadh sam bith a bhios a’ neartachadh ar tuigse air Gàidhlig ann an Alba san latha an-diugh. Cha d’ fhuair sinn cothrom an leabhar a leughadh ach tha còmhraidhean cuideachail air a bhith againn leis an sgioba rannsachaidh ron fhoillseachadh seo.

’S e an tuigse a th’ againn gur e tè de na prìomh theachdaireachdan bhon rannsachadh gu bheil Gàidhlig fhathast na cànan coimhearsnachd airson daoine nas sine anns na h-eileanan. Airson daoine nas òige ’s e Beurla a tha aca mar phrìomh chànain. Cha bhi an teachdaireachd seo a’ cur iongnadh sam bith air neach sam bith a tha fuireach anns na h-eileanan no àiteachan eile agus ’s e pàtran cumanta a tha seo ann an coimhearsnachdan mion-chànain air feadh an t-saoghail.

Tha poileasaidh foghlaim anns na h-Eileanan Siar ag aithneachadh nan dùbhlan a th’ ann airson mìon-chànan dùthchasach agus a-nis thèid a’ chlann uile a-steach gu foghlam tro mheadhan na Gàidhlig mura can na pàrantan aca an caochladh. Tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig air a bhith soirbheachail ann an sgìrean eile cuideachd, le àireamhan dhaoine òga le sgilean Gàidhlig a’ dol suas taobh a-muigh nan Eileanan Siar. Tha Sgoil Gàidhlig Ghlaschu, mar eisimpleir, gu tric air aon de na sgoiltean as soirbheachail ann an Alba.

Tha Bòrd na Gàidhlig agus ar com-pàirtichean anns an roinn phoblaich ag èisteachd agus tha sinn toilichte bruidhinn ri coimhearsnachdan anns na h-eileanan mu na rudan a tha tha iad airson faicinn, a bharrachd air an taic a th’ ann mu thràth, gus cleachdadh na Gàidhlig a bhrosnachadh anns na h-eileanan agus ann an àiteachan eile.

‘S e prìomh amas a’ Phlana Cànain Nàiseanta Gàidhlig làithrich gun tèid Gàidhlig a chleachdadh nas trice, le barrachd dhaoine agus ann am barrachd shuidheachaidhean. Chaidh am plana seo ullachadh às dèidh co-chomhairle le diofar choimhearsnachdan agus diofar bhuidhnean agus tha sinn a’ smaoineachadh gu bheil an leabhar seo a’ dearbhadh gur e amas reusanta agus deatamach a tha seo fhathast.

Fios-naidheachd – 22.06.2020

Bho thoiseach èiginn COVID-19, tha sgioba Bhòrd na Gàidhlig air a bhith ag obair gu cruaidh le com-pàirtichean air feadh coimhearsnachd na Gàidhlig, ùghdarrasan poblach agus Riaghaltas na h-Alba gus dèanamh cinnteach gu bheil cleachdadh na Gàidhlig a’ leantainn aig an taigh leis an àireimh as motha de dhaoine aig an àm dhuilich gun choimeas seo.

Ghluais Bòrd na Gàidhlig gu luath is gu sùbailte gus dèanamh cinnteach gun robh maoineachadh do bhuidhnean leantainneach, agus air tàilleibh seo thàinig dòighean ùra is cruthachail a-steach airson a bhith a’ smaoineachadh is a’ lìbhrigeadh rè a’ ghlasaidh. Tha sinn tuilleadh is riaraichte gu bheil an obair a tha na buidhnean seo a’ lìbhrigeadh ann an iomairtean ionadail is nàiseanta èifeachdach ann a bhith a’ cumail taic ri sgoilearan ann am Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig san t-suidheachadh dhuilich seo.

Tha Bòrd na Gàidhlig air Maoin Taic COVID-19 a chur air bhog cuideachd o chionn ghoirid le amas taic a chumail ri buidhnean le bhith a’ tighinn am feabhas agus airson ’s gun gabh goireasan agus seirbheisean a chumas taic ris a’ Ghàidhlig a leasachadh fhad ’s a tha bacaidhean fhathast ann.

Tha sinn air a bhith a’ putadh Riaghaltas na h-Alba gus comhairle a thoirt seachad air Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig agus sinn air a bhith a’ brosnachadh bhuidhnean Gàidhlig eile gus taic a chumail ris an iomairt sin. Mar thoradh air seo, chaidh Nota Comhairleachaidh ullachadh agus tha e ri foillseachadh a dh’aithghearr. Bheir e seachad fiosrachadh do na h-ùghdarrasan ionadail a tha an urra ri foghlam a lìbhrigeadh.

Tha Sgioba Foghlaim a’ Bhùird air a bhith ag obair le Foghlam Alba a tha an-dràsta a’ measadh planadh Nan Ùghdarrasan Ionadail airson Tilleadh dhan Sgoil, agus tha iad cuideachd an sàs ann a bhith a’ cruthachadh pròiseas Measadh Buaidh Tòiseachail a chumas taic ri Ùghdarrasan Ionadail ann a bhith ag ath-fhosgladh nan sgoiltean gu soirbheachail.

Tha gach buidhinn mothachail gu bheil an taic a tha ri fhaighinn air-loidhne do dhaoine òga aig àrd-ìre a thaobh càileachd is farsaingeachd nan goireasan agus mothachail air cho luath ’s a chaidh seo a chur an gnìomh. Tha cuid de na buidhnean a chruthaich na goireasan air am maoineachadh le Bòrd na Gàidhlig agus tha Bòrd na Gàidhlig air a bhith gu mòr an sàs ann a bhith a’ cumail taic ri seo agus a’ dèanamh cinnteach gu bheil taic ann do thidsearan, pàrantan agus daoine òga ann am Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig.

Tha Bòrd na Gàidhlig agus na buidhnean a bhios sinn a maoineachadh deiseil gus taic a chumail ri ùghdarrasan ionadail fhad ’s a dhearbhaicheas iad an cuid phlanaichean airson ionnsachadh co-mheasgaichte agus tha sinn mar-thà an sàs ann an còmhraidhean aig ìre ionadail agus nàiseanta.

Aig a’ cheart àm, tha Bòrd na Gàidhlig a’ cumail oirnn, san t-suidheachadh gun choimeas seo, a’ gabhail uallach airson ar n-obrach reachdail mar a tha sgrìobhte ann an Achd na Gàidhlig (Alba) 2005.

Goireas ùr do Bhuidhnean Thràth-bhliadhnaichean 0-3 ga chur air bhog le Bòrd na Gàidhlig

Thèid pasgan fiosrachaidh do bhuidhnean thràth-bhliadhnaichean 0-3 a chur air bhog air làrach-lìn Bhòrd na Gàidhlig an-diugh.

Tha Bòrd na Gàidhlig air am pasgan ullachadh airson stiùireadh agus fiosrachadh a thoirt do bhuidhnean thràth-bhliadhnaichean Gàidhlig airson an cuideachadh le bhith a’ stèidheachadh is a’ ruith na buidhne aca.

Tha fianais ann gu bheil na buidhnean fìor chudromach mar a’ chiad cheum gus a’ Ghàidhlig a thogail agus a chleachdadh ann an coimhearsnachdan agus anns an dachaigh. Tha a’ chlann a’ togail na Gàidhlig gun fhiosta agus tha seo gan deisealachadh airson a dhol a-staigh do dh’Fhoghlam tron Ghàidhlig anns na tràth ìrean.

Thuirt Leas Prìomh Mhinisteir Iain Swinney, “Tha Foghlam Gàidhlig na phrìomhachas do Riaghaltas na h-Alba agus tha sinn mothachail air cho cudromach ’s tha e cothroman bogaidh sa chànain a thoirt do chloinn aig ìre thràth nam beatha.

“Tha mi a’ cur fàilte air obair a’ Bhùird ann a bhith a’ cumail taic ri pàrantan is Buidhnean nan Tràth-ìrean a tha airson na cothroman a tha seo a chruthachadh do ar n-òigridh agus tha mi an dòchas gum bi am pasgan glè luachmhor ann a bhith a’ toirt air adhart nan amasan seo.”

Tha iomadh buidheann thràth-bhliadhnaichean air taic fhaighinn tro chom-pàirteachas eadar Bòrd na Gàidhlig agus Comann nam Pàrant le taic bho mhaoineachadh CYPFEIF is ALEC. Aig na buidhnean, tha a’ chlann a’ faighinn chothroman spòrsail gus òrain is rannan, sgeulachdan beaga agus abairtean feumail ionnsachadh as urrainn dhaibh cleachdadh aig an taigh fhad ’s a bhios iad a’ cluich.

Thuirt Màiri NicIlleMhoire, Oifigear Foghlaim aig Bòrd na Gàidhlig, a th’ air a bhith ag obair gus am Pasgan a tharraing còmhla, “Tha sinne aig Bòrd na Gàidhlig mothachail gur e luchd saor-thoileach a th’ anns a’ mhòr-chuid a tha a’ stiùireadh nam buidhnean seo agus bha sinn airson a bhith cinnteach gun robh stiùireadh is taic ann dhaibhsan a bha a’ gabhail na h-obrach cudromaich seo os làimh. Leis gu bheil comataidhean a-nis a’ tòiseachadh ann an diofar sgìrean dè dh’Alba far a’ bheil pàrantan ag iarraidh Foghlam tron Ghàidhlig a stèidheachadh as ùr, tha e air a bhith air leth feumail do chuid mar-thà. Tha sinn an dùil gun cùm seo taic ri deagh riaghlachas anns na buidhnean thràth-bhliadhnaichean agus ris an t-sàr obair a tha a’ tachairt san roinn seo an-dràsta.”

Am broinn a’ phasgain tha trì earrannan: Toiseach Tòiseachaidh, Ionmhas agus Luchd-obrach. Tha gach earrann a’ toirt fiosrachadh feumail, practaigeach is gnìomhach seachad do bhuidhnean a tha stèidhichte mar-thà agus cuideachd do dhaoine nach eil air buidheann a stèidheachadh riamh roimhe. Tha cuideachd teamplaidean ann a bheir taic a thaobh àrachais, foirmean-clàraidh, postairean, bileagan fiosrachaidh do phàrantan, taic le foirmichean iarrtais agus taic-airgid am measg an tuilleadh.

Tha Bòrd na Gàidhlig fada an comain a’ chom-pàirteachais a th’ againn le Comann nam Pàrant agus ri linn seo, dhan maoineachadh a thàinig tro CYPFEIF is ALEC airson an dà chuid taic a chumail ris na buidhnean thràth-bhliadhnaichean agus dhan fhoillseachadh ùr seo. Bu toil leis a’ Bhòrd taing a thoirt do Chaidreachas Cùraim is Ionnsachaidh (CALA) airson na taice aca le bhith a’ dealbh nan teamplaidean a tha sa Phasgan.

Thuirt Jaci Douglas , àrd-oifigear CALA, “Tha e sgoinneil a’ bhith faicinn Bòrd na Gàidhlig a’ cur air bhog a’ ghoireis fheumail a tha seo, a tha suidhe cho math leis an amas a bhith ag obair ann an com-pàirteachas agus a bhith a’ toirt taic do bhuidhnean thràth-bhliadhnaichean Gàidhlig. Chan eil e furasta a bhith a’ stèidheachadh buidheann thràth-bhliadhnaichean sa Ghàidhlig, ach tha an goireas seo taiceil do phàrantan, oir tha e a’ toirt taic agus stiùireadh dhaibh air a’ phròiseas, ceum air cheum agus tha e uamhasach cuideachail agus furasta a chleachdadh. Tha sinne a’ coimhead air adhart gus taic a’ chumail ris na buidhnean thràth bhliadhnaichean Gàidhlig agus tha sinn an dòchas gum faic sin iad a fàs agus a’ soirbheachadh.”

CRÌOCH

Taic do na Meadhanan:
Megan NicGill-Fhaolain (Oifigear Conaltraidh) air 07584 103 944 no megan@gaidhlig.scot